ईशोपनिषद्. 10

श्रीः  श्रीमते शठकोपाय नमः  श्रीमते रामानुजाय नमः  श्रीमद् वरवरमुनये नमः अन्यदेवाहुर्विद्ययान्यदाहुरविद्यया । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥१०॥ पदविभाग अन्यत् एव आहुः विद्यया अन्यत् आहुः अविद्यया इति शुश्रुम धीराणाम् ये नः तत् विचचक्षिरे अन्वयार्थ- ( विद्यया ) कर्मरहित विद्या से ( अन्यत् ) दूसरा ( एव ) आश्रय करके मोक्ष-साधन है । (आहुः) ऐसा उपनिषदContinue reading “ईशोपनिषद्. 10”

ईशोपनिषद्. 9

श्रीः  श्रीमते शठकोपाय नमः  श्रीमते रामानुजाय नमः  श्रीमद् वरवरमुनये नमः अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते । ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायां रताः ॥९॥ पदविभाग अन्धम् तमः प्रविशन्ति ये अविद्याम् उपासते ततः भूयः इव ते तमः ये उ विद्यायाम् रताः अन्वयार्थ- ( ये ) जो भोगैश्वर्यप्रसक्त मनुष्य ( अविद्याम् ) विद्यासे भिन्न केवल कर्मContinue reading “ईशोपनिषद्. 9”

ईशोपनिषद्. 8

श्रीः  श्रीमते शठकोपाय नमः  श्रीमते रामानुजाय नमः  श्रीमद् वरवरमुनये नमः स पर्यगाच्छुक्रमकायमव्रणमस्नाविरं शुद्धमपापविद्धम्। कविर्मनीषी परिभूः स्वयंभूर्याथातथ्यतोऽर्थान्व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥८॥ पदविभाग सः पर्यगात् शुक्रम् अकायम् अव्रणम् अस्नाविरम् शुद्धम् अपापविद्धम कविः मनीषी परिभूः स्वयंभूः याथातथ्यतः अर्थात् व्यदधात् शाश्वतीभ्यः समाभ्यः अन्वयार्थ – ( सः ) सर्वभूतान्तरात्मब्रह्मदर्शी वह प्रपन्न पुरुष ( शुक्रम् ) स्वप्रकाश परम तेजोमय ( अकायम् ) कर्मकृतहेयशरीररहितContinue reading “ईशोपनिषद्. 8”

ईशोपनिषद् .7

श्रीः  श्रीमते शठकोपाय नमः  श्रीमते रामानुजाय नमः  श्रीमद् वरवरमुनये नमः यस्मिन्सर्वाणि भूतान्यात्मैवाभूद्विजानतः । तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥७॥ पदविभाग यस्मिन् सर्वाणि भूतानि आत्मा एव अभूत् विजानतः तत्र क: मोह: कः शोक एकत्वम् अनुपश्यतः अन्वयार्थ- ( यस्मिन् ) जिस प्रणिधान समय में (विजानतः ) परब्रह्म नारायण को भली भाँति जाननेवाले प्रपन्न पुरुष के (Continue reading “ईशोपनिषद् .7”

ईशोपनिषद् .6

श्रीः  श्रीमते शठकोपाय नमः  श्रीमते रामानुजाय नमः  श्रीमद् वरवरमुनये नमः यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति । सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न विजुगुप्सते ॥६॥ पदविभाग य: तु सर्वाणि भूतानि आत्मनि एव अनुपश्यति सर्वभूतेषु च आत्मानम् ततः न विजुगुप्सते अन्वयार्थ – (तु ) परन्तु ( य: ) जो मुमुक्षु पुरुष ( सर्वाणि ) ब्रह्मा से लेकर स्तम्बपर्यन्त समस्त ( भूतानिContinue reading “ईशोपनिषद् .6”

ईशोपनिषद् .5

श्रीः  श्रीमते शठकोपाय नमः  श्रीमते रामानुजाय नमः  श्रीमद् वरवरमुनये नमः तदेजति तन्नैजति तद्दूरे तद्वन्तिके । तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥५॥ पदविभाग तत् एजति तत् न एजति तत् दूरे तत् उ अन्तिके तत् अन्तः अस्य तत् उ सर्वस्य अस्य  बाह्यतः अन्वयार्थ- (तत् ) वह परब्रह्म नारायण ( एजति ) काँपता है ( तत् ) वहContinue reading “ईशोपनिषद् .5”

ईशोपनिषद् . 4

श्रीः  श्रीमते शठकोपाय नमः  श्रीमते रामानुजाय नमः  श्रीमद् वरवरमुनये नमः अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनद्देवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत् । तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वादधाति॥४॥ पदविभाग  अनेजत् एकम् मनसः जवीयः न एनत् देवाः आप्नुवन् पूर्वम् अर्षत् तत् धावतः अन्यान् अत्येति तिष्ठति तस्मिन् अप: मातरिश्वा दधाति अन्वयार्थ- ( अनेजत् ) परब्रह्म नहीं कांपने वाला ( एकम् ) प्रधानतम अद्वितीय (मनसः) वेद वालेContinue reading “ईशोपनिषद् . 4”

ईशोपनिषद् . 3

श्रीः  श्रीमते शठकोपाय नमः  श्रीमते रामानुजाय नमः  श्रीमद् वरवरमुनये नमः असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसावृताः । तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥३॥   पदविभाग: असुर्याः नाम ते लोकाः अन्धेन तमसा आवृताः तान् ते प्रेत्य अभिगच्छन्ति ये के च आत्महनः जनाः अन्वयार्थ– ( असुर्याः ) असुरों के निवास भूत अतिदारुण ( नाम) शास्त्र-प्रसिद्ध (Continue reading “ईशोपनिषद् . 3”

ईशोपनिषद्. 2

कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतं समाः। एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥२॥ पदविभाग कुर्वन् एव इह कर्माणि जिजीविषेत् शतम् समाः एवम् त्वयि न अन्यथा इतः अस्ति न  कर्म लिप्यते नरे अन्वयार्थ- ( इह ) इस लोक में ( कर्माणि ) नित्य नैमित्तिक आदि निष्काम कर्मों को ( कुर्वन् ) करता हुआ (एव) ही ( शतम्Continue reading “ईशोपनिषद्. 2”

ईशोपनिषद्. 1

श्रीः  श्रीमते शठकोपाय नमः  श्रीमते रामानुजाय नमः  श्रीमद् वरवरमुनये नमः ईशावास्यमिदं सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्य स्विद्धनम् ॥१॥ पदविभाग: ईशा वास्यम् इदम् सर्वम् किम् च जगत्याम् जगत् तेन त्यक्तन भुञ्जीथाः मा गृधः कस्य स्वित् धनम्  अन्वयार्थ- (जगत्याम् ) अखिल ब्रह्माण्ड में ( यत् ) जो ( किं+च ) कुछContinue reading “ईशोपनिषद्. 1”